Mbretëria e folklorit shqiptar rikthehet më 1, 2 dhe 3 maj – Edicioni i 37-të i festivalit që s’u shua kurrë
Më 1, 2 dhe 3 maj 2026, fshati Gjonaj në Hasin e Kosovës bëhet kryeqendra e kulturës shqiptare. Festivali Folklorik më i madh në të gjitha trojet shqiptare, “Hasi Jehon”, vjen me edicionin e tij të 37-të, duke mbledhur ansamble, valle e këngë nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi. Në prag të kësaj feste madhështore, sjellim në vëmendje historikun e plotë të këtij eventi që për gjysmë shekulli ka mbetur simbol i rezistencës, krenarisë dhe autenticitetit shqiptar.
Festivali “Hasi Jehon” është një nga manifestimet më të rëndësishme kulturore të traditës shqiptare, i cili zhvillohet çdo muaj maj në fshatin Gjonaj të rajonit të Hasit, në Kosovë. Ky festival vjetor mbledh rreth 20 ansamble nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi, duke sjellë në skenë muzikën popullore dhe vallet autentike shqiptare.
Fillimet dhe sukseset e para
Festivali u organizua për herë të parë në vitin 1976, vetëm një vit pas themelimit të shoqatës kulturore dhe artistike “Malësori”. Edicioni i parë u mbajt në fund të prillit të atij viti dhe zgjati pesë ditë, nga 27 prilli deri më 1 maj. Në atë kohë, festivali njihej si “Parada e Shoqërive Kulturore Artistike (SHKA) dhe Grupeve Dramatike” dhe iu kushtua prezantimit të performancave artistike të grupeve nga rajoni i Hasit. Në të morën pjesë shoqata të tjera kulturore, grupe artistike të shkollave, rapsodë, lojtarë të lojërave popullore dhe instrumentistë me veshje tradicionale kombëtare.
Pas suksesit të edicionit të parë, festivali vazhdoi të mbahet për tre vitet e tjera radhazi, deri në vitin 1979.
Ndërprerjet për shkak të rrethanave politike
Në vitin 1980, festivali nuk u mbajt për shkak të arsyeve politike, një situatë që u përsërit edhe gjatë dy viteve të tjera në vijim. Megjithatë, në vitin 1983, “Hasi Jehon” u rikthye në skenë dhe vazhdoi pa ndërprerje deri në vitin 1988.
Gjatë viteve 1980, shoqata kulturore “Malësori” u vu nën kontroll të rreptë nga autoritetet serbe. Çdo performancë kërkonte miratim paraprak, programet shqyrtoheshin nga komisione qeveritare, ndërsa përmbajtjet e konsideruara të ndjeshme censuroheshin ose ndaloheshin. Madje edhe instrumentet me simbole kombëtare konfiskoheshin. Këto kufizime çuan në ndërprerjen e festivalit pas vitit 1988.
Vitet e errëta 1990 dhe rimëkëmbja pas luftës
Vitet 1990 ishin më të vështirat për organizimin e festivalit, për shkak të shtypjes së ashpër politike dhe shkatërrimeve të shkaktuara nga Lufta e Kosovës, që la fshatin mikpritës të Gjonajt të rrënuar.
Pas përfundimit të luftës, në vitin 2000, u mbajt edicioni i parë i festivalit “Hasi Jehon”, duke shënuar një kapitull të ri në misionin e tij kulturor. Vitin tjetër, më 2001, festivali u njoh edhe si “Dasma Hasjane” për shkak të simbolikës së “dasmorëve” që vinin nga rajone të ndryshme shqiptare. Ky edicion pati një rëndësi të veçantë, pasi për herë të parë një grup kulturor nga Malësia e Madhe e Malit të Zi performoi në skenë, duke sjellë një frymë të re uniteti.
Festivali sot dhe e ardhmja
Sot, Festivali “Hasi Jehon” vazhdon çdo vit të mbledhë ansamble shqiptare nga të gjitha trojet shqiptare. Ai shërben si një platformë thelbësore për ruajtjen dhe promovimin e valleve, folklorit dhe traditave shekullore shqiptare. Aktualisht, festivali ndodhet në proces pranimi nga Ministria e Kulturës si një aset nën mbrojtje të përhershme, gjë që dëshmon rëndësinë e tij kombëtare dhe kulturore.
