Nga qëndresa dhe përpjekjet e hasjanëve për liri e pavarësi më shumë se një shekull më parë, te angazhimi i Diasporës Hasjane për mbrojtjen e interesave të vendlindjes në ditët e sotme. Historia dhe përgjegjësia ndaj Hasit u bënë bashkë në një tryezë shkencore në Kullën-Muze të Kurpalëve.
Hasi ka një histori të lidhur ngushtë me përpjekjet për liri, pavarësi dhe mbrojtjen e trojeve shqiptare. Kontributi i tij në ngjarjet që i paraprinë shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, më 28 Nëntor 1912, ishte në qendër të një tryeze shkencore të organizuar më 14 nëntor 2026 nga Shoqata Kulturore Atdhetare “HASI”, në kuadër të 114-vjetorit të Pavarësisë.
Aktiviteti u zhvillua në Kullën-Muze të Kurpalëve, në Letaj të Hasit, një objekt me vlera të veçanta historike, që simbolizon qëndresën dhe atdhetarinë e kësaj treve. Tryeza bëri bashkë studiues, historianë dhe përfaqësues të institucioneve akademike nga Shqipëria dhe Kosova, me synimin për të ndriçuar dhe dokumentuar më tej rolin e Hasit në historinë kombëtare.
Në fjalën e hapjes, në emër të Shoqatës Kulturore Atdhetare “HASI”, Man Poga falënderoi pjesëmarrësit dhe studiuesit nga institutet e historisë dhe universitetet e Shqipërisë e Kosovës për angazhimin në këtë nismë. Ai theksoi rëndësinë e dokumentimit të historisë së Hasit dhe simbolikën e zgjedhjes së Kullës së Kurpalëve si vendtakim, duke e cilësuar atë si një dëshmi të qëndresës dhe kontributit të kësaj treve në luftërat për liri dhe pavarësi.
Në emër të familjes Kurpali, fjalën përshëndetëse e mbajti inxhinier Avni Kurpali, i cili vlerësoi organizimin e tryezës dhe rëndësinë e ruajtjes, evidentimit dhe promovimit të trashëgimisë historike të familjes së tij. Ai solli në vëmendje kontributin e figurave atdhetare Hazir dhe Bajram Syl Kurpali, si dhe nevojën që historia e tyre të dokumentohet e të përcillet te brezat e rinj.
Punimet e tryezës u drejtuan nga Prof. Asoc. Dr. Sali Kadria. Në kuadër të saj u prezantuan kumtesa shkencore nga Prof. Nexhat Çoçaj, Prof. Asoc. Dr. Sali Kadria, Prof. Dr. Bedri Muhadri, Prof. Dr. Besim Muhadri dhe Dr. Zog Çoçaj, të cilët trajtuan aspekte të ndryshme të organizimit atdhetar, kryengritjeve shqiptare të viteve 1910–1912 dhe rolit të figurave e familjeve hasjane në rrugën drejt Pavarësisë.
Një vëmendje e veçantë iu kushtua organizimit të kryengritjeve shqiptare, betejës së Qafë-Prushit kundër trupave osmane, kuvendeve të Gjonajt dhe Krumës, si dhe bashkëpunimit të krerëve të Hasit me figura të njohura të lëvizjes kombëtare, si Hasan Prishtina, Isa Boletini dhe Bajram Curri.
Referuar dokumenteve arkivore të paraqitura gjatë punimeve, u theksua se Hasi ishte ndër trevat ku nisën shkëndijat e para të kryengritjes së vitit 1912, e cila më pas u përhap në hapësirat shqiptare. Për shkak të luftimeve me forcat serbe, krerët e Hasit nuk mundën të merrnin pjesë në aktin e shpalljes së Pavarësisë, por qëndresa e tyre dhe përpjekjet për mbrojtjen e trojeve shqiptare vijuan edhe më tej.
Nga historia te përgjegjësia e sotme: Diaspora Hasjane në mbrojtje të interesave të vendlindjes
Përtej dimensionit historik, aktiviteti shërbeu edhe si një moment për të vlerësuar rolin që hasjanët vazhdojnë të luajnë sot në mbrojtjen e interesave të trevës së tyre. Në këtë kontekst, u vlerësua kontributi i Diasporës Hasjane dhe angazhimi i saj për mbrojtjen e Bashkisë Has, përmes ndërhyrjeve në momente kyçe, kontakteve institucionale dhe lobimit në nivele të ndryshme, përfshirë edhe komunikimin përmes ambasadorit.
Ky angazhim krijon një paralelizëm domethënës me historinë e Hasit. Nëse paraardhësit luftuan dhe u organizuan për mbrojtjen e trojeve dhe të çështjes kombëtare, sot pjesëtarë të komunitetit hasjan në diasporë përpiqen të mbrojnë interesat e vendlindjes përmes përfaqësimit, diplomacisë, bashkëpunimit dhe angazhimit qytetar.
Ndryshojnë kohët dhe format e veprimit, por mbetet e njëjta lidhje me vendin dhe përgjegjësia për të mos qëndruar indiferentë ndaj çështjeve që prekin Hasin. Diaspora Hasjane dëshmon se lidhja me vendlindjen nuk kufizohet vetëm te ruajtja e traditave dhe identitetit, por shtrihet edhe te mbrojtja e interesave të komunitetit dhe e së ardhmes së tij.
Në këtë aktivitet mori pjesë edhe Ilir Brasha, koordinator i Diasporës Hasjane, i cili theksoi se angazhimi i diasporës për çështjet e vendlindjes do të vijojë të jetë i pranishëm dhe konkret, përmes formave të ndryshme të bashkëpunimit, përfaqësimit dhe lobimit institucional. Ai solli në vëmendje edhe rrugëtimin e ndjekur nga Diaspora Hasjane për mbrojtjen e Bashkisë Has gjatë procesit të Reformës Territoriale, duke nënvizuar përpjekjet, ndërhyrjet dhe komunikimin në nivele të ndryshme institucionale, përfshirë edhe angazhimin përmes përfaqësuesve diplomatikë. Sipas tij, ky proces dëshmoi se diaspora mund të luajë një rol të rëndësishëm në mbrojtjen e interesave të vendlindjes dhe se ky angazhim nuk përfundon me një çështje të vetme, por do të vijojë sa herë që interesat e Hasit kërkojnë përfaqësim dhe mbështetje. Ai nënvizoi se Diaspora Hasjane do të mbetet një zë aktiv në mbrojtje të Hasit, duke kontribuar me të gjitha mundësitë dhe format që ka në dispozicion.

Në përfundim të aktivitetit, disa prej pjesëmarrësve që nderuan tryezën me praninë dhe kontributin e tyre u vlerësuan me certifikata mirënjohjeje.
Tryeza shkencore në Kullën-Muze të Kurpalëve ishte një tjetër hap drejt dokumentimit të historisë së Hasit dhe njohjes së vendit që kjo trevë meriton në historinë kombëtare. Njëkohësisht, ajo përcolli një mesazh të rëndësishëm: historia nuk është vetëm kujtesë e së kaluarës, por edhe përgjegjësi për të tashmen.
Hasi ka dhënë kontributin e tij në rrugën drejt Pavarësisë. Sot, kjo trashëgimi kërkon të ruhet dhe të mbrohet përmes angazhimit të të gjithë hasjanëve, kudo që ndodhen.




