Një karrierë e ndërtuar me dije, përkushtim dhe rrënjë të forta
Në kuadër të misionit për të promovuar dhe sjellë në vëmendje figurat që kanë dhënë kontribut të çmuar në fusha të ndryshme të jetës profesionale, shoqërore dhe akademike, “Diaspora Hasjane” i kushton këtë artikull Prof. Dr. Fadil Muharrem Gradicës, një prej emrave që ka ndërtuar një karrierë të gjatë në fushën e mjekësisë dhe veçanërisht në kirurgjinë torakale.
I lindur më 18 korrik 1968 në fshatin Vlahna të Hasit, Prof. Dr. Fadil Gradica e nisi rrugëtimin e tij nga një zonë e vogël, por me një ambicie të madhe për dijen dhe profesionin. Rruga e tij do të kalonte më pas nga Vllahna në Vlorë e Tiranë dhe do të vijonte në qendra universitare e spitalore në Gjermani, Mbretërinë e Bashkuar, Francë, Çeki, Spanjë, Danimarkë, Turqi, Kinë dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Karriera e tij ndërthur praktikën klinike, kirurgjinë torakale, pedagogjinë, kërkimin shkencor, trajnimin ndërkombëtar dhe formimin e brezave të rinj të mjekëve.
Në këtë rrëfim për Diasporën Hasjane, Prof. Dr. Gradica rikthehet te fillimet e tij në Vlahnë, te vitet e para të punës në Spitalin e Krumës, rrugëtimi drejt kirurgjisë torakale, përvoja ndërkombëtare, aktiviteti akademik dhe shkencor, si edhe te lidhja e pandarë me vendlindjen.
Nga Vlahna e Hasit te Fakulteti i Mjekësisë
Rrugëtimi i Prof. Dr. Fadil Gradicës në mjekësi nisi pikërisht në vendlindjen e tij, në Vlahnë të Hasit, ku kaloi fëmijërinë dhe mori formimin e parë njerëzor e arsimor.
Ai tregon se ka lindur më 18 korrik 1968 në fshatin Vlahna, të rrethit Has. Nga viti 1974 deri në vitin 1982 ndoqi arsimin 8-vjeçar në shkollën e fshatit Vlahna, e cila fillimisht mbante emrin “Ali Gradica” dhe më pas u quajt “6 Dëshmorët”. Studimet i përfundoi me rezultate shumë të larta.
Nga viti 1982 deri në vitin 1986 vazhdoi arsimin e mesëm mjekësor në shkollën “Jani Minga” në Vlorë, ndërsa më pas, nga viti 1986 deri në vitin 1991, përfundoi Fakultetin e Mjekësisë, atëherë pjesë e Universitetit të Tiranës, duke u diplomuar si mjek i përgjithshëm me rezultate shumë të larta.
Pas përfundimit të studimeve, nga qershori 1991 deri në shkurt 1993, punoi si mjek i përgjithshëm në Spitalin e Krumës, si dhe në qendrat shëndetësore të Golajt dhe Letajt.
Kjo periudhë, sipas tij, ka një rëndësi të veçantë, pasi përfaqësoi kontaktin e parë të drejtpërdrejtë me profesionin dhe njëkohësisht mundësinë për t’u shërbyer njerëzve të zonës nga ku vinte.
“Vlahna e Hasit ka ndikuar shumë në formimin tim si njeri dhe si mjek. Aty kam mësuar vlerat e punës, disiplinës, respektit, solidaritetit dhe këmbënguljes. Edhe pse më pas rrugëtimi im profesional më çoi në shumë vende të Shqipërisë dhe jashtë saj, lidhja me vendlindjen nuk është shkëputur kurrë.”
Nga mjeku i përgjithshëm në Has te kirurgjia torakale
Pas periudhës së punës si mjek i përgjithshëm në Has, një tjetër kapitull i rëndësishëm i karrierës nisi me specializimin në kirurgji.
Nga shkurti 1993 deri në korrik 1997, Prof. Dr. Gradica kreu specializimin në Kirurgji të Përgjithshme në Qendrën Spitalore Universitare “Nënë Tereza”, në Klinikën e Tretë.
Nga korriku 1997 deri në shkurt 1998 punoi si kirurg i përgjithshëm vullnetar në Klinikën e Tretë të QSUT-së. Në të njëjtën kohë vazhdoi të kontribuonte edhe në Has, duke ushtruar aktivitet kirurgjikal në kushtet që ofronte atëherë Spitali i Krumës.
Ai kujton se në atë periudhë mungonte një sallë e mirëfilltë kirurgjie dhe mundësitë për ndërhyrje ishin të kufizuara.
Nga shkurti i vitit 1998, rrugëtimi profesional u orientua drejt kirurgjisë torakale, fushë së cilës i është përkushtuar për dekada.
Një tjetër etapë e rëndësishme ishte specializimi i mëtejshëm gjatë viteve 2003–2004 në Zentrum für Pneumologie und Thoraxchirurgie, Großhansdorf Krankenhaus, Hamburg, Gjermani.
Gjatë karrierës së tij ai ka ndjekur një numër të madh kualifikimesh dhe trajnimesh afatshkurtra, afatmesme dhe afatgjata në qendra të ndryshme të Europës dhe botës. Ndër to përfshihen Royal Brompton Hospital në Londër, programe në Hamburg në kuadër të DAAD, Horst Schmidt Klinikum në Wiesbaden, Bad Berka, qendra në Francë, Pragë, Stamboll, Antalia, Spanjë, Danimarkë, Lung Cancer Center Hospital në Shanghai, Beijing, ku kreu kualifikim në vitin 2018, si dhe trajnim në Memorial Sloan Kettering Hospital në New York.
“Këto përvoja kanë qenë shumë të rëndësishme për zhvillimin tim profesional dhe më kanë mundësuar të njoh nga afër praktikat bashkëkohore të kirurgjisë torakale në vende dhe sisteme të ndryshme shëndetësore.”
Kirurgjia torakale, një profesion dhe një mënyrë jetese
Kirurgjia torakale u bë fusha ku Prof. Dr. Gradica do të ndërtonte pjesën më të rëndësishme të karrierës së tij profesionale.
Ai e përshkruan këtë fushë si një specialitet që e ka tërhequr për kompleksitetin, sfidat dhe përgjegjësinë e madhe ndaj pacientit.
Kirurgjia torakale përfshin kirurgjinë e mushkërive, pleurës, diafragmës, murit të kraharorit, mediastinit, ezofagut, hyrjes torakale dhe strukturave të tjera të kraharorit.
“Pas disa dekadash përvojë, kirurgjia torakale për mua nuk është vetëm një specialitet. Është bërë pjesë e rëndësishme e jetës sime profesionale.”
Pikërisht për shkak të zhvillimit të vazhdueshëm të kësaj fushe, ai e ka konsideruar përditësimin profesional një domosdoshmëri.
“Kjo është një fushë që kërkon përditësim të vazhdueshëm. Për këtë arsye, gjatë gjithë karrierës kam investuar në trajnime, kualifikime, kongrese, shkëmbim eksperiencash dhe kërkim shkencor.”
Prof. Dr. Gradica është anëtar i European Society of Thoracic Surgeons (ESTS) që prej vitit 2004. Gjatë këtyre viteve ka marrë pjesë në shumë aktivitete shkencore të ESTS, me prezantime orale dhe postera.
Ai ka marrë pjesë gjithashtu në aktivitete të organizuara nga ESMO, WSCVTS dhe AATS, ku është anëtar, duke ndjekur zhvillimet e fundit në kirurgjinë torakale dhe onkologjinë torakale.
Përvoja në institucionet universitare dhe spitalore
Puna në institucionet universitare dhe spitalore të Tiranës ka qenë një tjetër shtyllë e rëndësishme e karrierës së tij.
Në Qendrën Spitalore Universitare “Nënë Tereza” kreu specializimin në kirurgji të përgjithshme dhe më pas vazhdoi aktivitetin profesional në fushën kirurgjikale.
Në Spitalin Universitar “Shefqet Ndroqi”, puna e tij si kirurg torakal është lidhur me trajtimin e pacientëve me patologji të kraharorit dhe përgjegjësinë që kërkon kjo fushë.
Gjatë viteve, ai ka pasur mundësinë të përballet me raste të ndryshme dhe komplekse, të punojë me shumë kolegë dhe të kontribuojë në zhvillimin e kirurgjisë torakale.
Një nga aspektet që vlerëson më shumë është ndërthurja e punës klinike me mësimdhënien dhe kërkimin shkencor.
“Besoj se këto tri fusha janë të lidhura ngushtë. Përvoja klinike ushqen mësimdhënien, kërkimi shkencor përmirëson praktikën dhe mësimdhënia përcjell përvojën te brezi i ardhshëm.”
Pedagogjia dhe përgjegjësia për të formuar brezat e rinj
Për Prof. Dr. Gradicën, mjekësia nuk përfundon te marrëdhënia mes mjekut dhe pacientit. Një pjesë e rëndësishme e përgjegjësisë së një profesionisti me përvojë është edhe transmetimi i dijes.
Ai ka punuar si lektor për studentët dhe specializantët në Fakultetin e Mjekësisë. Deri në vitin 2014 ka qenë pedagog me kohë të pjesshme, ndërsa nga viti 2014 deri në vitin 2026 ka qenë pedagog me kohë të plotë në Fakultetin e Mjekësisë, Universiteti i Mjekësisë, Tiranë.
Kontributi i tij në formimin universitar është shtrirë edhe në literaturën mësimore. Ai është bashkautor i librit të kirurgjisë për studentët dhe specializantët e Fakultetit të Mjekësisë, si dhe autor i teksteve dhe materialeve mësimore për studentët.
“Për mua, transmetimi i dijes është një nga përgjegjësitë më të rëndësishme të një mjeku me përvojë.”
Dhe për të, roli i pedagogut shkon përtej përcjelljes së informacionit.
“Për mua, një pedagog nuk duhet vetëm të përcjellë informacion. Duhet të ndihmojë në formimin e një mjeku që di të mendojë, të analizojë, të marrë përgjegjësi dhe të sillet me respekt ndaj pacientit.”
Në këtë këndvështrim, ai e sheh dijen si të pandarë nga etika profesionale.
“Një mjek i mirë duhet të ketë dije, por krahas dijes duhet të ketë etikë, përgjegjësi, përkushtim dhe humanizëm.”
Dhe pikërisht transmetimi i përvojës është ajo që, sipas tij, e bën profesionin të vazhdojë përtej individit.
“Nëse arrin t’i transmetosh përvojën tënde një brezi të ri, atëherë një pjesë e punës tënde vazhdon edhe përtej kohës kur ti e ushtron vetë profesionin.”
Një rrugëtim akademik nga Masteri Shkencor te titulli Profesor
Kërkimi shkencor ka qenë një tjetër komponent i rëndësishëm i rrugëtimit profesional dhe akademik të Prof. Dr. Fadil Gradicës.
Në vitin 2005 ai përfundoi Masterin Shkencor, ndërsa në vitin 2013 mori gradën shkencore Doktor i Shkencave.
Rrugëtimi akademik vijoi me titullin Profesor i Asociuar në vitin 2016, ndërsa në vitin 2024 mori titullin akademik Profesor.
Kronologjia akademike e tij përfshin:
- 2005 – Master Shkencor
- 2013 – Doktor i Shkencave
- 2016 – Profesor i Asociuar
- 2024 – Profesor
“Këto grada dhe tituj kanë qenë për mua jo vetëm vlerësim i punës së bërë, por edhe përgjegjësi për të vazhduar më tej në kërkim, mësimdhënie dhe formimin e brezave të rinj.”
Gjatë viteve ai ka botuar një numër të konsiderueshëm artikujsh shkencorë në revista mjekësore brenda dhe jashtë vendit, si autor dhe bashkautor.
Ka marrë pjesë me prezantime orale dhe postera në shumë aktivitete shkencore të kirurgjisë torakale, veçanërisht në aktivitetet e ESTS, por edhe në aktivitetet e ESMO, WSCVTS dhe AATS.
Gjithashtu, është pjesë e bordeve të disa revistave mjekësore brenda dhe jashtë vendit.
“Për mua, kërkimi shkencor nuk është vetëm një mënyrë për të fituar grada akademike. Ai është një mënyrë për të kuptuar më mirë problemet mjekësore, për të përmirësuar praktikën klinike dhe për të kontribuar në zhvillimin e mjekësisë.”
Birmingham 2013 – një vlerësim profesional dhe një moment përfaqësimi
Një prej momenteve të rëndësishme të karrierës së Prof. Dr. Gradicës ishte certifikimi në vitin 2013 në Birmingham nga European Society of Thoracic Surgeons (ESTS).
Për të, ky certifikim nuk ishte thjesht një dokument apo vlerësim formal, por një etapë e rëndësishme e një rrugëtimi të gjatë profesional.
“Për mua, ky certifikim nuk ishte thjesht një dokument apo një vlerësim formal. Ai përfaqësonte një etapë të rëndësishme të një rrugëtimi të gjatë profesional, të formimit të vazhdueshëm, të punës klinike dhe të angazhimit në kirurgjinë torakale.”
Anëtarësimi në ESTS daton që prej vitit 2004 dhe gjatë viteve ai ka marrë pjesë në aktivitetet shkencore të kësaj shoqate, duke prezantuar punime me prezantime orale dhe postera dhe duke ndjekur zhvillimet më të fundit të kirurgjisë torakale.
“Prandaj, certifikimi në Birmingham në vitin 2013 kishte për mua një rëndësi të veçantë. Ishte një vlerësim i përgatitjes dhe përvojës profesionale të krijuar ndër vite.”
Por ai e sheh këtë arritje edhe në një këndvështrim më të gjerë.
“Por këtë arritje e kam parë edhe në një kuptim më të gjerë. Për mua ishte edhe një mundësi për të përfaqësuar mjekësinë shqiptare në një komunitet të rëndësishëm europian të kirurgjisë torakale.”
Sipas tij, arritja e një profesionisti shqiptar në një forum ndërkombëtar nuk është vetëm personale.
“Kur një mjek shqiptar prezanton punën e tij dhe vlerësohet në një forum ndërkombëtar, ai nuk përfaqëson vetëm veten. Në një farë mënyre, përfaqëson edhe institucionin ku punon, kolegët me të cilët bashkëpunon dhe vendin nga vjen.”
Për Prof. Dr. Gradicën, ky moment kishte edhe një domethënie personale, pasi rrugëtimi kishte nisur në Vlahnë e Hasit dhe kishte vijuar në Vlorë, Tiranë, Gjermani dhe qendra të tjera ndërkombëtare, për të arritur më pas në Birmingham.
“Kjo ishte një dëshmi se arsimi, puna, këmbëngulja dhe përkushtimi mund të të çojnë shumë larg, pavarësisht se nga ku e nis rrugën.”
Pacienti në qendër të profesionit
Përtej ndërhyrjeve kirurgjikale, gradave akademike dhe certifikimeve ndërkombëtare, Prof. Dr. Gradica e vendos pacientin dhe respektin ndaj tij në themel të profesionit.
“Në themel të profesionit tim ka qenë gjithmonë respekti për pacientin.”
Sipas tij, pacienti nuk mund të shihet vetëm si një diagnozë apo një rast kirurgjikal.
“Pacienti nuk është vetëm një diagnozë apo një rast kirurgjikal. Është një njeri që përballet me sëmundjen, pasigurinë dhe shpesh edhe me frikën.”
Për këtë arsye, ai thekson rëndësinë e ndershmërisë, përgjegjësisë, komunikimit, durimit dhe empatisë, krahas përgatitjes profesionale.
“Për këtë arsye, besoj se mjeku duhet të ketë jo vetëm dije dhe përgatitje profesionale, por edhe ndershmëri, përgjegjësi, komunikim, durim dhe empati.”
Në profesionin e kirurgut, përgjegjësia merr një peshë edhe më të madhe.
“Kirurgu duhet të jetë i përgatitur për vendime të vështira dhe duhet ta kuptojë peshën e përgjegjësisë që pacienti i beson.”
Një tjetër parim i rëndësishëm për të ka qenë të mos ndalojë së mësuari.
“Mjekësia ndryshon vazhdimisht dhe përditësimi profesional është një detyrim.”
Në fund, sipas tij, titujt akademikë dhe arritjet profesionale kanë rëndësinë e tyre, por ajo që mbetet është kontributi ndaj pacientit, profesionit dhe brezave që vijnë.
Nga Hasi drejt qendrave ndërkombëtare: një rrugëtim për t’u promovuar
Kur e sheh në tërësi këtë rrugëtim, Prof. Dr. Fadil Gradica e përshkruan me një fjalë: mirënjohje.
Gjithçka nisi në Vlahnë e Hasit, ku mori arsimin e parë dhe u formua si fëmijë. Më pas rruga e çoi në Vlorë, në Fakultetin e Mjekësisë në Tiranë, në Spitalin e Krumës, në QSUT dhe më tej në kirurgjinë torakale.
Gjatë karrierës, ai është specializuar dhe kualifikuar në shumë qendra ndërkombëtare në Gjermani, Mbretërinë e Bashkuar, Francë, Çeki, Spanjë, Danimarkë, Turqi, Kinë dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Ka marrë pjesë në aktivitete shkencore të organizatave ndërkombëtare, ka prezantuar punime orale dhe postera, ka botuar artikuj si autor dhe bashkautor, ka kontribuar në literaturën universitare dhe ka qenë pjesë e bordeve të disa revistave mjekësore.
Por, përtej të gjitha këtyre arritjeve, ai veçon mundësinë për të ushtruar profesionin dhe për t’u shërbyer pacientëve.
“Por përtej gradave, titujve, certifikimeve dhe kualifikimeve, ajo për të cilën ndihem më mirënjohës është mundësia për të ushtruar një profesion që e kam dashur dhe për t’u shërbyer pacientëve.”
Një vend të veçantë në këtë mirënjohje zë edhe kontributi në formimin e brezave të rinj të mjekëve.
“Jam mirënjohës edhe për mundësinë që kam pasur për të kontribuar në formimin e brezave të rinj të mjekëve.”
Por mbi të gjitha, ai e kthen vëmendjen te vendi ku nisi gjithçka.
“Dhe, mbi të gjitha, jam mirënjohës për Vlahnën e Hasit, sepse aty nisi gjithçka.”
Dhe ky është ndoshta një prej mesazheve më të forta të rrëfimit të tij:
“Mund të shkosh në shumë vende të botës dhe të punosh në institucione të ndryshme, por rrënjët mbeten gjithmonë aty ku ke lindur dhe je formuar.”
Mesazhi për të rinjtë: Arsimi, puna dhe këmbëngulja
Në fund të rrëfimit, mesazhi i Prof. Dr. Fadil Gradicës u drejtohet veçanërisht mjekëve të rinj dhe të rinjve të Hasit e Vlahnës që synojnë të ndërtojnë një karrierë të suksesshme në Shqipëri apo jashtë saj.
“Mesazhi im për mjekët e rinj dhe veçanërisht për të rinjtë e Hasit dhe Vlahnës është të besojnë te arsimi, puna, disiplina dhe këmbëngulja.”
Historia e tij personale, sipas tij, është dëshmi se origjina nuk është pengesë për të arritur objektivat.
“Unë kam lindur në Vlahna e Hasit dhe rrugëtimi im profesional nisi nga shkolla e vendlindjes. Më pas, përmes studimit dhe punës, rruga më çoi në Vlorë, Tiranë, Gjermani, Mbretërinë e Bashkuar, Francë, Turqi, Spanjë, Danimarkë, Kinë, Shtetet e Bashkuara dhe në shumë qendra të tjera profesionale.”
Dhe pikërisht kjo përvojë e ka bindur se rrënjët mund të jenë një forcë dhe jo një kufizim.
“Kjo më ka mësuar se origjina nuk është pengesë për të arritur objektivat. Përkundrazi, vendi nga vjen mund të të japë vlera që të shoqërojnë gjatë gjithë jetës.”
Mesazhi i tij për të rinjtë është i drejtpërdrejtë: të kenë ambicie, të studiojnë vazhdimisht, të kërkojnë dijen dhe të mos ndalen së mësuari.
“Mjekësia është një profesion ku nuk mund të thuash kurrë se i ke mësuar të gjitha. Çdo ditë sjell njohuri të reja, teknika të reja dhe sfida të reja.”
Nëse zgjedhin të ndërtojnë karrierën në Shqipëri, ai i fton të kontribuojnë me dijen dhe energjinë e tyre. Nëse zgjedhin të punojnë jashtë vendit, u kërkon të përfitojnë nga eksperienca ndërkombëtare dhe të jenë gjithmonë krenarë për vendin nga vijnë.
“Dhe kudo që të jenë, të mos harrojnë rrënjët e tyre, Vlahnën dhe Hasin.”
Dhe rrëfimi mbyllet aty ku nisi gjithçka: në Vlahnë.
“Unë jam krenar që rrugëtimin tim e kam nisur në Vlahna e Hasit.”
Një fjali që përmbledh në mënyrë të veçantë gjithë këtë histori është edhe ajo me të cilën Prof. Dr. Gradica përkufizon rrugëtimin e tij:
“Nga Vlahna nisi rruga ime; mjekësia u bë profesioni im; kirurgjia torakale u bë fusha ime e jetës; ndërsa dija, pacienti dhe formimi i brezave të rinj mbetën përgjegjësia ime.”
