Në një kohë kur teknologjia zë një pjesë gjithnjë e më të madhe të jetës së fëmijëve, ruajtja e punimeve të dorës dhe e zejeve tradicionale mbetet një sfidë për sistemin arsimor. Megjithatë, në Shkollën 9-vjeçare “Sejdi Dida” në Krumë, artizanati nuk shihet si një kujtim i së shkuarës, por si një mjet edukimi që lidh traditën me krijimtarinë dhe identitetin kulturor të brezit të ri.
Filozofia e shkollës mbështetet në zhvillimin e nxënësve përmes aktiviteteve praktike artistike, duke kultivuar kreativitetin, ndjeshmërinë estetike dhe respektin për trashëgiminë kulturore. Punimet e dorës nuk trajtohen thjesht si aftësi manuale, por si një mënyrë për të forcuar vetëshprehjen, bashkëpunimin dhe lidhjen e të rinjve me traditat e komunitetit.
Kjo qasje përputhet edhe me rekomandimet e UNESCO-s, e cila e konsideron trashëgiminë kulturore jomateriale si një element që mbijeton vetëm nëse transmetohet nga një brez tek tjetri. Për këtë arsye, shkolla e ka kthyer artizanatin në një pjesë të rëndësishme të edukimit të përditshëm, duke e integruar në Programin Kombëtar “Arte, Zeje, Sport” për aktivitetet jashtë orarit mësimor.
Nxënësit e klasave VI-IX zhvillojnë rregullisht aktivitete praktike ku eksperimentojnë me teknika të ndryshme artistike. Ata realizojnë piktura, mozaikë me letër, punime me materiale natyrore dhe të riciklueshme, dekorime tradicionale, si edhe mësojnë teknikat bazë të qepjes dhe punimeve tekstile. Përmes këtyre proceseve, fëmijët zhvillojnë jo vetëm aftësi krijuese dhe motorike, por edhe durimin, përqendrimin dhe respektin për punën artizanale.
Një element i rëndësishëm i filozofisë së shkollës është se arti nuk mbetet i kufizuar brenda klasës. Punimet dokumentohen, ekspozohen gjatë gjithë vitit shkollor dhe prezantohen në aktivitete kulturore, duke i kthyer korridoret dhe ambientet e shkollës në një galeri të vazhdueshme krijimtarie. Kjo u jep nxënësve motivim për të krijuar dhe njëkohësisht forcon ndjenjën e vlerësimit për punën e tyre.
Një rol të rëndësishëm luan edhe bashkëpunimi me komunitetin. Artizanë lokalë ftohen në aktivitete dhe panaire, ku ndajnë përvojën e tyre me nxënësit dhe demonstrojnë teknikat tradicionale të punimit. Kjo krijon një lidhje të drejtpërdrejtë mes brezit të ri dhe mjeshtërve që mbajnë gjallë zanatet tradicionale të zonës. Në të njëjtën kohë, prindërit mbështesin organizimin e ekspozitave dhe aktiviteteve artistike, duke e kthyer ruajtjen e trashëgimisë në një përgjegjësi të përbashkët mes shkollës, familjes dhe komunitetit.
Përvoja e shkollës tregon se interesi i nxënësve rritet ndjeshëm kur aktivitetet janë praktike dhe ndërthurin traditën me metodat bashkëkohore të të nxënit. Puna në grup, projektet krijuese dhe ekspozitat u japin mundësi fëmijëve të shprehin talentin e tyre dhe të shohin artizanatin jo si diçka të vjetër, por si një formë moderne të krijimtarisë dhe identitetit kulturor.
Megjithëse sfida si mungesa e materialeve, koha e kufizuar dhe nevoja për më shumë trajnime profesionale mbeten të pranishme, shkolla i kapërcen ato përmes bashkëpunimit me prindërit, komunitetin dhe partnerët lokalë. Ky model bashkëpunimi ka bërë të mundur që punimet e dorës të mos mbeten aktivitete sporadike, por të shndërrohen në një pjesë të qëndrueshme të jetës shkollore.
Në një epokë të dominuar nga ekranet dhe komunikimi digjital, përvoja e Shkollës “Sejdi Dida” dëshmon se trashëgimia kulturore mund të ruhet vetëm duke e jetuar dhe praktikuar. Kur një fëmijë krijon me duart e tij, ai nuk mëson vetëm një teknikë artistike; ai bëhet pjesë e një zinxhiri tradite që lidh të kaluarën me të ardhmen dhe siguron që zejet shqiptare të vazhdojnë të jetojnë edhe në brezat që vijnë.
